Roczne dziecko poznaje przedmioty przede wszystkim przez ruch, dotyk i wielokrotne powtarzanie tej samej czynności. Dlatego wyjmowanie klocków z pudełka może zajmować je dłużej niż zabawka z kilkunastoma przyciskami. Najbardziej przydatne zabawy łączą prostą czynność, kontakt z opiekunem i swobodę próbowania. Nie potrzeba do nich rozbudowanych zestawów ani planu zajęć. Wystarczy kilka bezpiecznych przedmiotów i pomysły dopasowane do tego, co maluch właśnie próbuje opanować.

Jak dobierać zabawy do możliwości rocznego dziecka?

Okolice pierwszych urodzin to czas dużych różnic rozwojowych. Jedno dziecko chodzi przy meblach, inne sprawnie raczkuje, a kolejne stawia samodzielne kroki. Zabawę warto dopasować do aktualnych umiejętności, zamiast traktować wiek z opakowania zabawki jako listę zadań do wykonania.

Dobrym punktem wyjścia jest obserwacja. Jeśli maluch wkłada wszystko do pojemników, przyda się koszyk i kilka dużych klocków. Jeśli ciągle wstaje, można przygotować bezpieczne miejsce przy stabilnej kanapie. Gdy pokazuje palcem i przynosi książki, warto wykorzystać to do wspólnego oglądania i nazywania.

Powtarzanie tej samej zabawy nie oznacza nudy. Kolejne wrzucenie klocka do pudełka pozwala sprawdzać ruch, dźwięk i skutek własnego działania.

Na początek wystarczy kilka minut. Odwracanie głowy, odchodzenie czy rozdrażnienie mogą oznaczać, że pora zrobić przerwę. Nie trzeba kończyć przygotowanej aktywności ani namawiać do jeszcze jednej próby.

Zabawy ruchowe: raczkowanie, wstawanie i pierwsze kroki

Prosty tor przeszkód na podłodze

Na nieśliskiej podłodze można ułożyć płaską poduszkę i wałek ze zwiniętego ręcznika. Już tak niewielkie przeszkody zachęcają do zmiany pozycji, przenoszenia ciężaru ciała i planowania ruchu.

Ulubioną zabawkę warto położyć tuż za przeszkodą, w zasięgu wzroku. Odległość powinna zachęcać do próby, a nie wywoływać frustrację. Dziecko może przejść bokiem, przeczołgać się albo usiąść po drodze – każda z tych strategii jest w porządku.

Maluchowi, który wstaje, można zaproponować sięganie po zabawkę leżącą na stabilnej, zabezpieczonej przed przewróceniem kanapie. Przedmiot umieszczony nieco z boku zachęci do przesunięcia się przy meblu. Nie należy ustawiać go tak daleko, by dziecko musiało ryzykownie się wychylać.

Nie trzeba prowadzić dziecka za ręce ani ustawiać go w pozycji, której samo nie przyjmuje. Lepiej zapewnić przestrzeń do samodzielnych prób. Tor powinien pozostać niski, bez chwiejnych stosów poduszek i śliskich koców.

Inną prostą zabawą jest toczenie dużej, miękkiej piłki. Opiekun i dziecko siedzą naprzeciwko siebie, początkowo bardzo blisko. Piłkę można turlać, zatrzymywać dłońmi i delikatnie popychać – bez oczekiwania celnego odsyłania.

Zabawy na sprawne dłonie i poznawanie zależności

Roczny maluch chętnie przekłada, wyjmuje, otwiera i zrzuca. W ten sposób ćwiczy koordynację ręka–oko oraz odkrywa, że jego działanie wywołuje konkretny efekt. Najlepiej sprawdzają się przedmioty łatwe do chwycenia, bez małych, odłączanych elementów.

• Wkładanie i wyjmowanie: duże klocki można wrzucać do szerokiego pudełka, a potem wspólnie je wysypywać.
• Wieża do przewracania: opiekun buduje konstrukcję z dwóch lub trzech lekkich klocków, a dziecko ją burzy. Z czasem może spróbować położyć jeden klocek na drugim.
• Kubeczki jeden w drugi: duże kubeczki do układania można rozdzielać, obracać i próbować dopasowywać. Nie trzeba od razu układać całego zestawu.
• Przekładanie łyżką: dużą łyżką można przesuwać między miskami duże, odpowiednie dla wieku klocki. Na początek łatwiej będzie robić to dłonią.

Jeśli sorter wywołuje złość, warto zdjąć pokrywę i pozwolić wrzucać elementy przez duży otwór. Uproszczenie zadania daje szansę na samodzielne działanie. Dopasowywanie kilku kształtów naraz może jeszcze być zbyt trudne.

Zabawy wspierające mowę i wspólną uwagę

Książeczka jako rozmowa, nie sprawdzian

Najwygodniejsze są książki z grubymi stronami i wyraźnymi obrazkami znanych przedmiotów, zwierząt oraz codziennych czynności. Nie trzeba czytać całego tekstu ani zaczynać zawsze od pierwszej strony.

Warto nazywać to, na co dziecko patrzy: „Pies. Pies biegnie. Hau, hau”. Krótkie wypowiedzi połączone z gestem łatwiej odnieść do obrazka niż długi opis. Po nazwaniu dobrze zrobić pauzę, zostawiając miejsce na spojrzenie, ruch lub dźwięk.

Zamiast wielokrotnie pytać „Co to?”, lepiej komentować. Roczne dziecko nie musi jeszcze odpowiadać słowem. Wskazanie palcem, spojrzenie na opiekuna czy próba naśladowania odgłosu też są elementami komunikacji.

Jeżeli maluch wraca do jednej strony, można zostać przy niej dłużej. Powtarzane „brum”, „am” czy „pa-pa” mają sens w znajomym kontekście. Wspólna uwaga jest ważniejsza niż liczba obejrzanych ilustracji.

Podobnie działa zabawa w „a kuku”. Można zakrywać własną twarz dłońmi, a następnie odsłaniać ją po krótkiej pauzie. Sprawdzi się też schowanie zabawki pod małą ściereczką, najpierw tylko częściowo. Materiału nie należy zakładać dziecku na głowę.

Zabawy sensoryczne bez nadmiaru bodźców

Do poznawania faktur wystarczą duża silikonowa łopatka, miękka myjka i drewniana łyżka o gładkich brzegach. Przedmioty można podawać pojedynczo, nazywając ich cechy: „miękkie”, „gładkie”. Wszystkie powinny być czyste, nieuszkodzone i na tyle duże, by dziecko nie mogło ich połknąć.

Dobrym pomysłem jest również przelewanie niewielkiej ilości letniej wody między plastikowymi kubeczkami. Zabawa wymaga stałego nadzoru w zasięgu ręki, nawet przy bardzo płytkiej wodzie. Po zakończeniu pojemnik należy od razu opróżnić.

Suchy ryż, fasola, drobne pompony i kulki hydrożelowe nie nadają się do swobodnej zabawy rocznego dziecka. Mogą zostać połknięte lub dostać się do dróg oddechowych, a kulki hydrożelowe dodatkowo pęcznieją po połknięciu.

Jak wpleść zabawę w zwykły dzień?

Nie każda aktywność musi odbywać się na macie. Podczas ubierania można nazywać części ciała, przy odkładaniu zabawek podawać klocki do koszyka, a przy piosence klaskać i robić pauzę przed znanym gestem. Takie krótkie sytuacje pozwalają łączyć słowa z tym, co właśnie się dzieje.

Przed zabawą warto odsunąć gorące napoje, zabezpieczyć przewody i sprawdzić podłogę pod kątem drobnych przedmiotów. Baterie guzikowe i silne magnesy muszą pozostawać całkowicie niedostępne. Dobrze też odłożyć część zabawek – kilka widocznych przedmiotów ułatwia wybór.

Na dany moment wystarczy jeden pomysł. Gdy maluch zacznie bawić się inaczej, niż zaplanowano, można za nim podążyć. Kubeczek, który miał służyć do budowania, równie dobrze może zostać pojemnikiem na klocek. To nadal wartościowa zabawa.